Home
Strona główna | Technika i technologiePrzecieki następstwem sposobu eksploatacji oraz błędów projektowych i wykonawczych

Przecieki następstwem sposobu eksploatacji oraz błędów projektowych i wykonawczych

W artykule przedstawiono opis usterek stropu nad podziemną halą garażową budynku mieszkalno–usługowego, który został zaprojektowany oraz wykonany w technologii stropodachu odwróconego. W pracy przedstawiono analizę wpływu przyjętych rozwiązań projektowych i wykonawczych oraz dotychczasowego sposobu eksploatacji na stan techniczny stropu oraz zaproponowano koncepcje rozwiązania projektowego przebudowy jego fragmentu użytkowanego jako wewnętrzne patio komunikacyjne.
a)


b)



Rys. 1. Przekrój budynku: a) poprzeczny, b) podłużny

Wstęp
Błędy projektowe oraz wykonawcze mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo konstrukcji i bezpieczeństwo użytkowania budynków. Dotyczy to nie tylko projektowania i wykonawstwa elementów podstawowego układu konstrukcyjnego, ale odnosi się również do warstw wykończeniowych elementów budynku, takich jak tarasy oraz balkony [1-2]. Sposób eksploatacji tarasów, w tym wykonanych w technologii stropodachu odwróconego bardzo często ma istotny wpływ na zwiększenie zakresu występujących usterek, głównie pochodzenia wilgotnościowego [3-4]. Usuwanie usterek tarasów w użytkowanych wielorodzinnych budynkach mieszkalnych jest skomplikowane organizacyjnie, ponieważ obiekty te są najczęściej cały czas eksploatowane [5]. Sytuacja ta dotyczy przed wszystkim fragmentów tarasów użytkowanych w ramach tzw. części wspólnych budynków jako przestrzenie komunikacyjne. Celem artykułu jest przedstawienie wpływu popełnionych błędów projektowych oraz wykonawczych, jak również późniejszej eksploatacji wewnętrznego patio komunikacyjnego. Skumulowane błędy doprowadziły po latach do powstania stanu przedawaryjnego tarasu wykonanego w technologii stropodachu odwróconego i były widoczne w postaci rozległych usterek wilgotnościowych w obszarze podziemnej hali garażowej. W artykule przedstawiono zaproponowany sposób usunięcia występujących usterek tarasu.

Dane ogólne
Budynek zrealizowany został w połowie lat 90. XX wieku w technologii tradycyjnej, udoskonalonej, jako 4-kondygnacyjny, częściowo podpiwniczony. Podziemna hala garażowa zrealizowana została pod znaczną częścią rzutu budynku – obrys rzutu kondygnacji podziemnej nie pokrywał się z rzutem kondygnacji budynku w poziomie parteru (rys. 1). Stropy międzykondygmacyjne zaprojektowane zostały jako płyty żelbetowe, monolityczne, krzyżowo-zbrojone. Ściany w poziomie kondygnacji podziemnej zaprojektowano jako żelbetowe monolityczne, w poziomie kondygnacji nadziemnych z cegły ceramicznej pełnej ze słupami żelbetowymi, monolitycznym z grubości murów. Mury zewnętrzne ocieplono według rozwiązań technologii BSO (Bezspoinowy System Ocieplenia) polistyrenu ekspandowanego (styropianu – EPS).

Stropodachy kondygnacji nadziemnych zaprojektowano jako niewentylowane, ocieplone materiałem termoizolacyjnym, w technologii dachu odwróconego. Wewnętrzne patio usytuowane było wewnątrz bryły budynku i stanowiło, w poziomie parteru element komunikacji pomiędzy poszczególnymi klatkami schodowymi. Dokumentacja projektowa przewidywała wykonanie ukadu warstw tarasu komunikacyjnego według rozwiązań właściwych dla technologii stropodachu odwróconego.

a)


b)


c)


Rys. 2. Usterki wilgotnościowe w obszarze podziemnej hali garażowej: a) zawilgocenia stropu oraz ściany wewnętrznej, b) zawilgocenie słupa, c) zacieki w wyniku przewiertu przez warstwy wykończeniowe patio   

Usterki na patio
W trakcie tzw. rocznego przeglądu budynku (Kontrola stanu technicznego obiektu budowlanego) stwierdzono rozległe usterki i uszkodzenia pochodzenia wilgotnościowego stropu nad podziemną halą garażową, w obszarze odpowiadającym wewnętrznemu patio (rys. 2). Szczególnie intensywne były ślady zawilgocenia występujące w miejscu przewiertów przez strop, wykonanych przez mieszkańców budynku. Stwierodzono, że nawierzchnia patio wewnętrznego wykonana została z kostki betonowej o grubości 6 cm, a odprowadzenie wody opadowej z powierzchni patio odbywało się poprzez klasyczne wpusty podłogowe (rys. 3). Na podstawie wykonanych odkrywek ustalono, że kostka betonowa ułożona została na warstwie podsypki piaskowej o grubości 6 cm, poniżej której ułożono warstwę geowłókniny. Izolację termiczną wykonano z polistyrenu ekspandowanego (styropianu – EPS) o strukturze zwartej. Zastosowano frezowane płyty o grubości 5 cm, stwierdzono zawilgocenie materiału termoizolacyjnego. Na konstrukcji stropodachu ułożone zostały dwie warstwy podkładowej papy termozgrzewalnej o grubości 4 mm na osnowie poliestrowej (rys. 4). Wierzch płyty stropowej został zagruntowany materiałem bitumicznym przed realizacją warstw wykończeniowych tarasu.

a)


b)


Rys. 3. Patio wewnętrzne: a) widok warstwy wykończeniowej w postaci okładziny z kostki betonowej z pokazaniem zabudowy roślinnością ozdobną, b) szczegół wpustu podłogowego w zbliżeniu

Analiza stanu technicznego patio
Dokumentacja projektowa przewidywała wykonanie warstw w kolejności zbliżonej do układu w tzw. stropodachu odwróconym [4-5], w którym izolacja przeciwwodna znajduje się poniżej izolacji termicznej. Opisaną poniżej kolejność warstw przywołano na podstawie dokumentacji projektowej:
  1. kostka betonowa 8 cm – zalecenie wykonania nawierzchni z kostki betonowej było rozwiązaniem dopuszczalnym. Niedoskonałością projektu było dopuszczenie możliwości ustawiania na warstwach tarasu donic z roślinnością – w dokumentacji projektowej nie został określony dopuszczalny maksymalny ciężar oraz rozmiar donic, a rysunki zamieszczone w projekcie wskazywały na możliwość ustawiania roślinności o wysokości zbliżonej do wysokości kondygnacji (rys. 1). Ponadto dokumentacja projektowa nie rozwiązywała szczegółu odprowadzenia wód opadowych w zakresie dobory wpustu dachowego,
  2. podsypka piaskowa min. 3 cm – dokumentacja projektowa nie obejmowała szczegółowych zaleceń dotyczących sposobu wykonania podbudowy pod kostkę betonową, w tym stopnia zagęszczenia podsypki piaskowej oraz jej struktury w zakresie uziarnienia,
  3. geowłóknina – w dokumentacji projektowej nie zamieszczono szczegółowych zaleceń odnośnie parametrów technicznych, jakimi powinna charakteryzować się planowana do zastosowania tkania geotechniczna,
  4. izolacja termiczna z płyt Floormate 700 – zalecenie wykonania izolacji termicznej z płyt Floormate 700 o grubości 5 cm było zaleceniem jak najbardziej poprawnym i należało je rozumieć jako konieczność zastosowania płyt z polistyrenu ektrudowanego (styrodur, XPS – nazwa Floormate jest nazwą handlową płyt ze styroduru firmy DOW).
  5. 2 × papa termozgrzewalna przyklejona płaszczyznowo na zatarty beton – w dokumentacji projektowej nie zaznaczono konieczności zastosowania papy termozgrzewalnej na welonie poliestrowym, nie podano symbolu literowo-liczbowego papy uwzględniającego jej właściwości mechaniczne,
  6. płyta żelbetowa w spadku 1% – zalecenie wykonania spadku w górnej powierzchni płyty było rozwiązaniem bardzo poprawnym, zdecydowanie lepszym niż realizacja spadku przy pomocy nadbetonu wykonywanego oddzielnie, co mogłoby skutkować w okresie eksploatacji miejscowym rozwarstwieniem, w szczególności w miejscu pocienienia betonu spadkowego. Należy zauważyć, że w okresie użytkowania budynku rozwiązanie konstrukcji płyty stropu nad podziemną halą garażową nie wpływało na zakres usterek w obszarze patio.
Na podstawie wykonanych odkrywek ustalono, że warstwy stropu nad podziemną halą garażową zrealizowane zostały w następującym układzie:
  1. kostka betonowa 6 cm – wykonana nawierzchnia patio zrealizowana została z kostki betonowej o grubości zaniżonej o 2 cm w stosunku do zaleceń zamieszczonych w dokumentacji projektowej. Ponadto kostka dociążona została donicami z roślinnością, w wyniku czego część kostek uległa pęknięciu. Miejsca lokalnego obciążenia nawierzchni, a pośrednio stropu są potencjalnymi miejscami powstawania przecieków. Należy również zauważyć, że użycie tu wpustów podłogowych jest poważnym błędem wykonawczym: woda opadowa spływając powierzchniowo penetruje pomiędzy kostkami betonowymi i nie jest odprowadzana do wpustów, których otwory wlotowe leżą na poziomie górznej płaszczyzny odwadnianej powierzchni. Należało tu użyć wpustów do stropodachów odwróconych, których otwory leżą poniżej nawierzchni (w grubości warstw wykończeniowych). Zamontowane wpusty dachowe nie posiadały też wbudowanych niskonapięciowych grzałek elektrycznych przeciwdziałających tworzeniu się korków lodowych,
  2. podsypka piaskowa 6 cm – wykazywała zawilgocenia ze względu na brak możliwości odprowadzenia wody przesiąkajacej pomiędzy kostkami betonowymi,
  3. geowłóknina – zastosowana geowłóknina spełniała wymagania dla materiałów przewidzianych do wbudowania w stropodachy odwrócone,
  4. polistyren ekspandowany (styropian-EPS) 5 cm – zastosowanie jako materiału termoizolacyjnego w poziomie wierzchu stropu nad podziemną halą garażową odkształcalnego polistyrenu ekspandowanego (styropianu EPS) zamiast polistyrenu ekstrudowanego (styroduru XPS) było bardzo poważnym błędem wykonawczym: styropian charakteryzuje się zwiększoną nasiąkliwością w stosunku do styroduru oraz zwiększoną odkształcalnością. Podwyższona odkształcalność przyczyniała się do deformacji nawierzchni z kostki betonowej, co prowadziło do powstawania zastoisk wody na powierzchni patio wewnętrznego. Natomiast zwiększona nasiąkliwość powodowała, że w styropianie gromadziła się woda opadowa, która grawitacyjnie przedostawała się do wnętrza podziemnej hali garażowej przez nieszczelności izolacji wodochronnej (przeciwwodnej). Próbki wbudowanego styropianu stanowiącego ocieplenie stropu nad podziemna halą garażową poddano analizie ze względu na stopień jego zawilgocenia. Badania przeprowadzono metodą suszarkowo-wagową zgodnie z wymaganiami normy PN-EN ISO 12570 Cieplno-wilgotnościowe właściwości materiałów i wyrobów budowlanych. Określanie wilgotności przez suszenie w podwyższonej temperaturze. Na podstawie wyników pomiarów ustalono, że wilgotność masowa Um [%] wbudowanego styropianu wynosi 133,52%. W stanie powietrzno-suchym wilgotność masowa styropianu wynosi 5%. W opisywanym przypadku warunki normatywne dla termoizolacyjności płyt styropianowych zostały więc przekroczone ok. 26 razy (rys. 4). W takiej sytuacji styropian nie spełnia funkcji izolacji termicznej, a ulegając sukcesywnemu zawilgoceniu, w połączeniu z brakiem szczelności izolacji wodochronnej (przeciwwodnej) przyczynia się do destrukcji stropu nad podziemną halą garażową.  Czynnikiem wpływającym na bardzo duże zawilgocenie styropianu był również fakt, że wbudowany styropian nie był przeznaczony do przenoszenia obciążeń występujących w ciągach komunikacyjnych.  Na podstawie oceny organoleptycznej wbudowany styropian można było zakwalifikować jako styropian odmiany M20 – według dawnych oznaczeń (PS-E FS15 według aktualnie obowiązujących oznaczeń). Zgodnie z zaleceniami zamieszczonymi w aktualnie obowiązującej normie PN-EN 13163:2004 Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie. Wyroby ze styropianu (EPS) produkowane fabrycznie. Specyfikacja, jak również w normie już nie obwiązującej, jednak bardzo powszechnie stosowanej w praktyce inżynierskiej PN-B-20130:1999 i PN-B-20130/Az1:2001 Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie – płyty styropianowe (PS-E) jako izolację termiczną ciągów komunikacyjnych w halach przemysłowych, parkingów oraz garaży powinno zastosować się styropian M40 lub M50 – według dawnych oznaczeń (PS-E FS30 lub PS-E FS40 według aktualnie obowiązujących oznaczeń). Jednak niezależnie od wytrzymałości odmiany styropianu rozwiązaniem zdecydowanie bardziej poprawnym było by zastosowanie styroduru, tak jak przewidywała to dokumentacja projektowa,
  5. izolacja wodochronna (przeciwwodna) z papy termozgrzewalnej – zastosowano jako izolację wodochronną w tarasie zastosowano dwie warstwy papy na osnowie poliestrowej zamiast na welonie poliestrowym, co jest rozwiązaniem bardziej niekorzystnym ze względu na obniżoną odkształcalność arkuszy papy. Ponadto w czasie układania papy nie zachowano zasady przesunięcia styków podłużnych i poprzecznych, a ponadto nie wykonano tzw. pełnego przetopu wzdłuż krawędzi arkuszy (brak widocznego wypłynięcia lepiszcza bitumicznego). Przewierty przez strop nad podziemną halą garażową wykonane przez mieszkańców w okresie eksploatacji budynku były bezpośrednią przyczyną usterek wilgotnościowych powstałych jako następstwo perforacji izolacji przeciwwodnej,
  6. płyta stropowa – nie zaobserwowano usterek świadczących o występowaniu w płycie stropowej przekroczenia warunków normowych Stanu Granicznego Nośności (SGN) oraz Stanu Granicznego Użytkowania (SGU).
Rozwiązanie projektowe usunięcia usterek patio
Uwzględniając stan techniczny stropu nad podziemną halą garażową w części użytkowanej jako wewnętrzne patio komunikacyjne, zaproponowana została rozbiórka istniejącego układu warstw tarasu oraz ich odtworzenie z zachowaniem poprawności zasad realizacji stropodachów odwróconych:
  1. usunięcie nasadzeń zieleni typu niskiego,
  2. usunięcie istniejących warstw wykończeniowych patio do poziomu wierzchu płyty stropowej nad podziemną halą garażową,
  3. dostosowanie ilości wpustów dachowych do powierzchni zlewni, wykonanie ewentualnych przewiertów przez strop w przypadku konieczności zwiększenia ilości wpustów dachowych,
  4. na górnej powierzchni stropu wykonanie warstwy sczepnej z wykorzystaniem mineralnej, modyfikowanej polimerami drobnoziarnistej zaprawy cementowej,
  5. w miejscach występowania ubytków górnej powierzchni płyty stropowej poddanie jej reprofilacji mineralną modyfikowaną polimerami drobnoziarnistą zaprawą cementową na bazie mikrokrzemionki,
  6. zagruntowanie górnej powierzchni stropu szybkoschnącym roztworem gruntującym modyfikowanym SBS-em,
  7. wykonanie izolacji wodochronnej (przeciwwodnej) stropu nad podziemną halą garażową z dwóch warstw papy termozgrzewalnej na włókninie poliestrowej, modyfikowanej SBS. Przy wykonywaniu hydroizolacji szczególną uwagę należy zwrócić na wywinięcie papy na ściany na wysokość minimum 20 cm powyżej docelowego poziomu warstw wykończeniowych patio wewnętrznego. Wywinięcie związane jest z koniecznością demontażu części ocieplenia murów zewnętrznych w strefie przyposadzkowej. Podczas prac związanych z wykonywaniem izolacji przeciwwodnej należy wykonać szczelne przejście wpustów dachowych do odprowadzenia wody opadowej,
  8. wykonanie ocieplenia stropu z zastosowaniem polistyrenu ekstrudowanego (styrodur XPS) o grubości 10 cm, łączonego na pióro i wpust,
  9. zamontowanie wpustów dachowych do odprowadzania wody opadowej, wyposażonych w podgrzewacze elektryczne,
  10. ułożenie na górnej powierzchni styroduru warstwy geowłókniny oraz wykonanie warstwy dociskowej z kamieni frakcji 16/32 mm,
  11. wytyczenie ścieżek, wzdłuż których należy ułożyć płyty betonowe na podkładkach neoprenowych, umożliwiające komunikację na terenie patio,
  12. po zakończeniu prac odtworzenie w technologii BSO (Bezspoinowy System Ocieplania) zdemontowanych fragmentów ocieplenia murów zewnętrznych zgodnie ze wskazówkami zamieszczonymi w Instrukcji ITB nr 334/2002 Bezspoinowy system ocieplania ścian zewnętrznych budynków. Jako materiał termoizolacyjny do odtworzenia cokołów cofniętych należy zastosować polistyren ekstradowany, a odtworzone powierzchnie cokołu zabezpieczyć drobnoziarnistą wyprawą tynkarską (tynk żywiczny),
  13. po zakończeniu prac naprawczych wykonanie ochronnych powłok malarskich na elewacji patio wewnętrznego: od poziomu powyżej nowo wykonanego cokołu do poziomu spodu wewnętrznej galerii komunikacyjnej nad parterem. Ochronne powłoki malarskie należy wykonać z zastosowaniem farby elewacyjnej z tzw. „efektem kwiatu lotosu”, zawierającej pigmenty przeciw glonowaniu.

Wnioski
Przyczyną przedawaryjnego stanu technicznego budynków lub ich części bardzo często są błędy zarówno projektowe, jak również wykonawcze. Także sam sposób eksploatacji przyczynia się do pogorszenia ich stanu technicznego. Sytuacja taka miała miejsce w przedstawionym przypadku tarasu usytuowanego nad podziemną halą garażową.

a)


b)


Rys. 4. Układ warstw wykończeniowych stropu nad podziemną halą garażową w obszarze patio: a) widok odkrywki, b) szczegół materiału termoizolacyjnego – polistyrenu ekspandowanego (styropianu EPS)

Do głównych niedoskonałości projektowych w odniesieniu do patio wewnętrznego należy nieuwzględnienie przez projekt rozwiązania detali izolacji wodochronnej stropu nad podziemną halą garażową oraz brak szczegółowego rozwiązania odprowadzenia wód opadowych w zakresie doboru wpustu dachowego dla przyjętego układu warstw w technologii zbliżonej do koncepcji stropodachu odwróconego. Ponadto za błąd należy uznać przyjęcie podsypki piaskowej jako podbudowy pod nawierzchnię z kostki, bez precyzyjnego określenia stopnia jej konsolidacji. Niedokonałością jest także brak określenia parametrów technicznych przewidzianych do wbudowania geowłókniny oraz papy termozgrzewalnej.

Do głównych błędów wykonawczych zaliczają się: bezkrytyczna realizacja tarasu komunikacyjnego na podstawie dokumentacji projektowej obarczonej niedociągnięciami, samowolne zaniżenie grubości nawierzchni z kostki betonowej z 8 cm do 6 cm oraz zastosowanie jako materiału termoizolacyjnego w poziomie wierzchu stropu nad podziemną halą garażową odkształcalnego polistyrenu ekspandowanegu (styropianu EPS) zamiast polistyrenu ekstrudowanego (styroduru XPS). Zastosowanie klasycznych wpustów podłogowych zamiast wpustów przewidzianych do technologii stropodachu odwróconego jest niepoprawne, gdyż niewłaściwie odprowadzana woda przedostaje się pomiędzy kostkami betonowymi, penetruje poprzez warstwy wykończeniowe stropu, zatrzymuje się powyżej warstwy izolacji wodochronnej (przeciwwodnej), a w przypadku jej nieszczelności, powoduje zawilgocenie konstrukcji stropu nad podziemną halą garażową.

Na zakres usterek wilgotnościowych wpływ miały również lokalne nieszczelności izolacji przeciwwodnej spowodowane jej perforacją przez użytkowników budynku w okresie eksploatacji. Zabudowa przestrzeni komunikacyjnych zielenią typu niskiego w kamiennych i betonowych donicach przyczyniała się również do rozszerzenia usterek wilgotnościowych.

Literatura
1. Francke B.: Izolacje wodochronne tarasów i balkonów. Projektowanie i wykonywanie. Wydawnictwo Instytutu Techniki Budowlanej, 1-60, 2012.
2. Mirski J., Łącki K.: Budownictwo z technologią II. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1-388, 2007.
3. Praca zbiorowa: Jak wykonać taras i dach zielony. Poradnik. Dom Wydawniczy Meritum, 1-42, 2011.
4. Rokiel M.: Hydroizolacje w budownictwie. Wybrane zagadnienia w praktyce. Wydanie II rozszerzone. Dom Wydawniczy Meritum, 1-507, 2009.
5. Rokiel M.: Hydroizolacje podziemnych części budynków i budowli. Projektowanie i warunki techniczne wykonania i odbioru robót. Dom Wydawniczy Meritum, 1-152, 2012.


dr inż. Maciej Niedostatkiewicz
Politechnika Gdańska, Wydział
Inżynierii Lądowej i Środowiska
Pracownia Projektowo-Inżynierska Maciej Niedostatkiewicz


Źródło: Dachy Płaskie, nr 1 (21) 2014

CZYTAJ WIĘCEJ

System wykrywania przecieków
Naprawa przeciekającego stropu
Błędy na dachach użytkowych, cz. 1. Błędy projektowo-techniczne



DODAJ KOMENTARZ
Wymagane: Zaloguj się aby dodać komentarz > Zaloguj się
repliki zegarków